Dieta przy endometriozie

Dieta przy endometriozie

Endometrioza jest przewlekłą chorobą zapalną, na którą cierpi nawet 10% kobiet w wieku rozrodczym. Odpowiednia dieta jest bardzo ważnym sprzymierzeńcem w walce z chorobą: łagodzi objawy, zmniejsza stan zapalny i wspiera naturalną równowagę hormonalną. Jak powinna wyglądać dieta w endometriozie? Czy naprawdę trzeba z niej wykluczyć gluten i nabiał? Sprawdź, co jeść, a czego lepiej unikać!

Endometrioza – dieta i jej charakterystyka

Mimo rosnącego zainteresowania badaczy, endometrioza jest ciągle mało rozpoznaną chorobą. W przebiegu endometriozy błona śluzowa macicy (endometrium) rozrasta się poza jamą macicy, naciekając na różne tkanki i narządy. Ponieważ w ciągu cyklu miesiączkowego w błonie śluzowej macicy zachodzą zmiany (m. in. dotyczące grubości oraz ukrwienia), pojawienie się komórek macicy w innych tkankach i narządach wiąże się z powstaniem ognisk stanu zapalnego, zrostów, zwłóknień, guzków, a nawet krwawienia wewnętrznego [1].

Dlaczego o endometriozie ciągle wiemy tak niewiele? Przede wszystkim, jej przyczyny nie są do końca poznane, a proces diagnostyczny trwa średnio 5-10 lat. Naukowcy zakładają, że rozrost endometrium poza jamą macicy jest skutkiem działania nawet kilkunastu różnych, niezależnych od siebie czynników [1,2].

W rozwoju endometriozy istotną rolę odgrywa genetyka. Kobiety, których krewne pierwszego stopnia (matka, siostra) cierpiały na endometriozę, mają aż sześciokrotnie większe ryzyko zachorowania, a także większe ryzyko ciężkiego przebiegu choroby. Szacuje się, że za ok. 50% ryzyka choroby odpowiadają czynniki genetyczne. Na ryzyko endometriozy wpływają również indywidualne cechy funkcjonowania układu odpornościowego i hormonalnego oraz szeroko pojęty styl życia [2]. 

Czy w chorobie zapalnej takiej jak endometrioza dieta może mieć znaczenie? Jaki wpływ ma dieta na endometrium i czy może sprzyjać migracji komórek poza jamę macicy? Badania pokazują, że nieprawidłowa dieta w endometriozie może być jednym z kilku czynników związanych ze stylem życia, sprzyjających rozwojowi choroby. Wyższe ryzyko zachorowania na endometriozę mają kobiety spożywające duże ilości czerwonego mięsa, a jednocześnie małe ilości warzyw i owoców. Ryzyko zwiększa również dieta bogata w kwasy tłuszczowe typu trans. Kobiety cierpiące na endometriozę mają również tendencję do spożywania mniejszych ilości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 [3].Endometrioza a dieta – czy faktycznie jest czym się przejmować? Jak najbardziej! W końcu nie mamy wpływu na genetykę i ryzyko rodzinne, ale jednym z ważniejszych, modyfikowanych czynników jest nasza codzienna dieta. Endometrioza jest bardzo obciążającą chorobą przewlekłą, więc jeśli mamy jej przypadki w rodzinie, warto działać już teraz i zapobiegać rozwojowi choroby. Jeśli wiesz, że masz obciążenie rodzinne, zapewne zastanawiasz się teraz, jaka powinna być dieta na endometriozę? Jak zmniejszyć ryzyko choroby? Zgodnie z wynikami badań, dieta bogata w warzywa, owoce, orzechy, nasiona oraz ryby i owoce morza, z obniżoną zawartością czerwonego mięsa oraz tłuszczy typu trans może zmniejszać ryzyko endometriozy. Dodatkowo, dieta zapobiegająca rozwojowi choroby powinna mieć takie same cechy, jak dieta przy endometriozie, czyli silnie właściwości przeciwzapalne. W dalszej części artykułu dokładnie opisujemy, jaka dieta przy endometriozie jest najlepszym rozwiązaniem [3].

Endometrioza a tycie

Endometrioza a waga to bardzo ciekawe i wielowymiarowe zagadnienie. Kobiety cierpiące na endometriozę mają statystycznie niższe BMI od swoich zdrowych rówieśniczek. Najnowsze badania na modelach zwierzęcych sugerują, że endometrioza powoduje zmiany metaboliczne wątroby, które predysponują do niższego BMI [4]. Do niższej masy ciała może przyczyniać się mniejsze spożycie kalorii z powodu dolegliwości żołądkowo-jelitowych, przewlekłego stresu i bólu związanego z endometriozą [5].

Endometrioza a tycie – czy jest jakieś powiązanie? Z pewnością kilka grup leków używanych w celu zmniejszenia objawów bólowych, tj. antykoncepcja hormonalna, czy leki zmniejszające wydzielanie estrogenów, mogą sprzyjać wzrostowi masy ciała [1].Część kobiet może obserwować przyrost masy ciała w związku z mniejszą aktywnością życiową spowodowaną przewlekłym bólem lub zwiększeniem apetytu związanym z obniżonym nastrojem i stresem związanym z chorobą. Wzrost masy ciała może być też efektem innych, towarzyszących zaburzeń hormonalnych, np. PCOS lub niedoczynności tarczycy [1,4].

Dieta przeciwzapalna endometrioza

Dlaczego gdy dokucza Ci endometrioza dieta przeciwzapalna będzie najlepszym rozwiązaniem? Taka dieta dla chorych na endometriozę jest szansą na osłabienie przewlekłego stanu zapalnego i wspiera organizm w walce z chorobą [6]. Więcej informacji na temat diety przeciwzapalnej znajdziesz w naszym artykule, a poniżej przedstawiamy praktyczne podsumowanie wszystkich założeń.

Dieta przeciwzapalna przy endometriozie bazuje na jak największej ilości:

  • różnorodnych, kolorowych warzyw i owoców, będących źródłem przeciwzapalnych antyoksydantów (np. polifenoli, karotenoidów, witaminy C, witaminy E) oraz błonnika pokarmowego,
  • wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3, obecnych w orzechach, nasionach, pestkach, wysokojakościowych olejach roślinnych, awokado, a także rybach, owocach morza, algach i wodorostach,
  • przeciwzapalnych ziół i przypraw, do których zaliczamy m. in. bazylię, oregano, tymianek, rozmaryn, koper, miętę, szałwię, kozieradkę, imbir, gałkę muszkatołową, cynamon, goździki, kardamon [5-9].

Ponadto, warto zadbać o niższy indeks i ładunek glikemiczny posiłków, aby promować zachowanie stabilnego poziomu cukru we krwi. Dieta wysokocukrowa, powodująca duże wahania poziomu glukozy i insuliny we krwi to dieta zapalna. Endometrioza może dawać silniejsze objawy, gdy poziom cukru we krwi jest za wysoki, ponieważ takie warunki w organizmie powodują nasilenie stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego [10]. Badania pokazują, że kobiety stosujące dietę z bardzo wysokim indeksem glikemicznym mają znacznie wyższe ryzyko rozwoju endometriozy [11].

Aby poprawić kontrolę poziomu cukru we krwi warto:

  • unikać produktów o dużej zawartości cukru lub cukru „w przebraniu”, ukrytego pod inną nazwą (np. miodu, karmelu, melasy, słodu jęczmiennego, maltozy, maltodekstryny, dekstrozy, syropów: glukozowego, glukozowo-fruktozowego, z agawy, z winogron, klonowego),
  • sięgać częściej po mieszane i pełnoziarniste produkty zbożowe (np. zastąpić zwykły pszenny chleb pieczywem typu graham lub żytnim, zamiast zwykłego białego ryżu sięgać po ryż basmati, jaśminowy, brązowy),
  • bilansować posiłki tak, by poza źródłem węglowodanów, zawierały także białko, zdrowe tłuszcze i błonnik pokarmowy, które opóźniają wchłanianie węglowodanów i zapobiegają dużym skokom glikemii [11,12].

Dodatkowo, bardzo ważna jest suplementacja witaminy D3, która ma silne działanie przeciwzapalne, a jej niedobory wpływają negatywnie na funkcjonowanie całego organizmu. W badaniach odpowiedni poziom witaminy D3 we krwi był powiązany z mniejszą ilością i rozmiarem patologicznych nacieków endometrium.

Witamina D3 jest jedyną witaminą, którą bardzo ciężko dostarczyć z dietą. Aby spełnić podstawowe zapotrzebowanie na witaminę D3 dla dorosłej kobiety, musiałybyśmy zjadać dziennie 450 g łososia, 5.5 kg dorsza lub 45 sztuk żółtek jaj. Spełnienie zapotrzebowania z pomocą syntezy skórnej na terenie Polski jest możliwe w miesiącach od kwietnia do września, w godzinach 10-15. Niestety, większość z nas spędza ten czas w zamkniętych pomieszczeniach, dlatego musimy ratować się suplementacją. Ostateczna dawka suplementacyjna witaminy D3 jest dobierana indywidualnie, na podstawie pomiarów poziomu witaminy D3 we krwi, stanu zdrowia i wieku [6,13].

Dieta przeciwzapalna endometrioza – nie da się ukryć, że największe korzyści w endometriozie daje indywidualnie dopasowana dieta. Endometrioza nie oznacza, że musisz zrezygnować ze swoich ulubionych posiłków! Zmiany w diecie warto wprowadzać powoli, stopniowo, z uwzględnieniem Twoich osobistych preferencji kulinarnych.

Zacznij od wprowadzenia sześciu prostych zmian, a Twoja codzienna dieta stanie się bliższa diecie przeciwzapalnej:

  1. Do każdego posiłku dodaj świeże warzywa i/lub owoce.
  2. Staraj się jeść codziennie garść owoców jagodowych, które są jednym z najbogatszych źródeł antyoksydantów.
  3. Regularnie sięgaj po orzechy, pestki i nasiona.
  4. Używaj przypraw i ziół.
  5. Jeśli lubisz ryby, jedz co najmniej dwie tłuste ryby tygodniowo. Jeśli za nimi nie przepadasz, wprowadź regularną suplementację wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 (EPA oraz DHA).
  6. Wprowadź suplementację witaminy D3 w odpowiednio dobranej dawce [6,8,9,13].

Co jeść przy endometriozie

Po jakie produkty warto sięgać przy endometriozie? Wyniki badań naukowych wskazują na kilka konkretnych przeciwzapalnych produktów, które wykazały działanie zmniejszające objawy i nasilenie zmian w endometriozie:

  • Borówki, jeżyny, żurawina, czerwone winogrona. Wszystkie wymienione produkty są źródłami stilbenów.
  • Zielona herbata. Źródło gallusanu epigallokatechiny (EGCG).
  • Ryby i owoce morza. Źródła wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 EPA i DHA. 
  • Orzechy, pestki i nasiona (np. orzechy włoskie, migdały, chia). Źródła wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 [6].

W Internecie jest wiele źródeł promujących różne ograniczenia dietetyczne, a nawet pełne diety eliminacyjne dla kobiet chorych na endometriozę. Diety te są często tworzone przez same pacjentki i opierają się na ich własnych doświadczeniach, a nie dowodach naukowych. Wdrożenie różnych niepotrzebnych ograniczeń może skutkować rozwojem niedoborów żywieniowych, zwłaszcza gdy  lista produktów spożywczych ciągle się wydłuża, a nie są wprowadzone odpowiednie zamienniki. Przestrzeganie restrykcyjnej diety eliminacyjnej może być obciążające, zarówno pod względem finansowym, jak i emocjonalnym. Kobiety często zgłaszają poczucie winy i wzmożony poziom stresu, gdy nie udaje im się w 100% przestrzegać ścisłych zaleceń. Wiele kobiet czuje się zagubionych, ponieważ zależnie od znalezionego źródła, odpowiedź na pytanie „co jeść przy endometriozie?” może być skrajnie różna [13].

Jakie są najbardziej kontrowersyjne grupy produktów spożywczych w endometriozie?

  1. Gluten a endometrioza. Najnowsze wyniki badań nie wykazują związku między spożyciem glutenu, a ryzykiem endometriozy lub większym stopniem jej nasilenia. Część kobiet raportuje lepsze samopoczucie po wprowadzeniu diety bezglutenowej, jednak naukowcy zwracają uwagę na możliwość silnego efektu placebo. Szukając innych, potencjalnych przyczyn takiego zjawiska warto zwrócić uwagę, że kobiety z endometriozą częściej cierpią na IBS, w którym dieta o obniżonej zawartości bogatych we fruktany zbóż glutenowych (dieta low FODMAP) przynosi złagodzenie objawów. Ewentualne wprowadzenie diety bezglutenowej powinno być zawsze poprzedzone odpowiednią diagnostyką (np. w kierunku celiakii) oraz konsultacją z lekarzem prowadzącym [11,14,15]. 
  2. Nabiał i endometrioza. W Internecie bardzo łatwo znaleźć informację, że nabiał jest bezwzględnie zakazany w endometriozie, ponieważ ma silne właściwości prozapalne. W rzeczywistości to jeden z najbardziej popularnych i jednocześnie najbardziej szkodliwych mitów żywieniowych. Badania pokazują, że umiarkowane spożycie nabiału ma efekt przeciwzapalny lub w najgorszym wypadku – zupełnie neutralny dla zdrowia. Produkty mleczne mają prozapalne działanie wyłącznie na osoby cierpiące na alergie i nietolerancje związane z białkami mleka. W badaniach naukowych wyższe spożycie nabiału wiązało się ze zmniejszonym ryzykiem rozwoju endometriozy [13,16,17]. No dobrze, ale co oznacza „umiarkowane spożycie nabiału”? Jako, że każdy produkt spożywany w nadmiarze może mieć negatywny wpływ na organizm, nie należy przesadzać. Warto stosować zamiennie klasyczne produkty mleczne i ich roślinne odpowiedniki. 
  3. Jakie mleko przy endometriozie będzie najlepszym wyborem? Jeśli dobrze tolerujesz mleko krowie, nic nie stoi na przeszkodzie, by było Twoim pierwszym wyborem, zamiennie z np. napojem migdałowym lub napojem owsianym fortyfikowanym wapniem i witaminą B12.
  4. Soja w endometriozie. Temat spożycia soi u kobiet chorych na endometriozę budzi kontrowersje, również w środowisku medycznym. Jeszcze kilkanaście lat temu dominowało podejście głoszące, że fitoestrogeny sojowe mają łagodne działanie estrogenne, przez co mogą pogarszać przebieg choroby. Najnowsze publikacje pokazują, że może być odwrotnie – fitoestrogeny przez swoje podobieństwo do estrogenów mogą blokować lub obniżać aktywność ich receptorów. W badaniach na modelach zwierzęcych wykazano, że takie działanie w połączeniu z właściwościami przeciwzapalnymi fitoestrogenów może prowadzić do zmniejszenia zmian endometrialnych. Jeszcze nie wiemy, czy wyniki badań zwierzęcych będą odzwierciedlone w badaniach ludzkich, które są aktualnie prowadzone [5,18]. 
  5. Jajka przy endometriozie. Jajka i ich maksymalne dzienne lub tygodniowe spożycie są od lat kontrowersyjnym tematem dietetycznym. Według aktualnych zaleceń, zdrowa osoba może bezpiecznie jeść 1-2 jajka dziennie [20]. Jakie są zalecenia w endometriozie? Jajka są bogate w witaminy, mikroelementy i antyoksydanty (m. in. karotenoidy), więc są uznawane za wartościowe alternatywne źródło białka dla kobiet cierpiących na endometriozę. 
  6. Banany a endometrioza. Banany niesłusznie są uznawane za owoc o wysokim indeksie glikemicznym i dużej zawartości cukrów prostych. W rzeczywistości dojrzałe banany mają średni indeks glikemiczny, a zielonkawe i twarde banany – niski. Niedojrzałe banany zawierają więcej błonnika pokarmowego, mniej cukrów prostych oraz więcej witamin. W jednym z badań spożycie zielonych bananów u kobiet z otyłością było powiązane z niższą ilością markerów zapalnych we krwi. O ile jedzenie mocno dojrzałych bananów nie jest najlepszym wyborem w kontekście diety z niskim indeksem glikemicznym, spożycie zielonych bananów może być ważnym elementem diety przeciwzapalnej [20].
  7. Siemię lniane na przerost endometrium. Ponieważ siemię lniane również zawiera fitoestrogeny, jego sytuacja jest równie dynamiczna jak w przypadku produktów sojowych. Świeżo zmielone siemię lniane jest świetnym źródłem kwasu alfa-liponowego (ALA), antyoksydantów oraz błonnika pokarmowego. Dzięki wysokiej zawartości błonnika, może usprawniać pracę jelit i regulować rytm wypróżnień [21].

Czego nie jeść przy endometriozie

Chociaż w endometriozie nie musisz rezygnować ze spożycia glutenu i nabiału, istnieje kilka grup produktów, których w Twojej diecie powinno być jak najmniej.

Czego nie jeść przy endometriozie? Z uwagi na prozapalne działanie, polecane jest ograniczenie:

  • mięsa, zwłaszcza czerwonego i przetworzonego;
  • alkoholu,
  • kwasów tłuszczowych typu trans [5,18,22,23].

Kobiety spożywające >2 porcje czerwonego mięsa dziennie mają aż o 56% wyższe prawdopodobieństwo rozwoju choroby w porównaniu do kobiet spożywających ≤1 porcję tygodniowo. Dlaczego spożywanie dużych ilości czerwonego mięsa jest szkodliwe? Badania pokazują, że nadmierne spożycie czerwonego mięsa może powodować zwiększenie poziomu estrogenów we krwi, co nasila objawy choroby [5,23]. Warto dodać, że czerwone przetworzone mięso jest zaliczane do produktów rakotwórczych, a czerwone mięso – do produktów potencjalnie rakotwórczych [24]. 

Endometrioza a alkohol? Te dwie kwestie zdecydowanie nie idą w parze. Alkohol jako rakotwórczy, prozapalny i drażniący środek zdecydowanie nie jest wskazany. Dodatkowo, badania pokazują, że spożycie alkoholu nasila objawy endometriozy. Zalecenia dotyczące żywienia w endometriozie są jasne: najlepiej całkowicie zrezygnować ze spożycia alkoholu [18]. 

Kwasy tłuszczowe typu trans mają silne działanie prozapalne, a także zwiększają ryzyko insulinooporności, otyłości i miażdżycy. Są obecne głównie w utwardzonych tłuszczach roślinnych (np. komercyjnych produktach cukierniczych, produktach głęboko smażonych). Są również wytwarzane podczas smażenia na nieprzystosowanym do tego procesu tłuszczu o niskiej temperaturze dymienia (np. oleju słonecznikowym, oleju lnianym). Stosunkowo niewielkie ilości tłuszczy trans znajdziemy w produktach mlecznych, jednak badania pokazują, że tłuszcze trans pochodzące od przeżuwaczy nie wykazują prozapalnego działania na ludzki organizm [25].

Część kobiet, zwłaszcza w czasie miesiączki, odczuwa nasilenie typowo jelitowych objawów – wzdęć, biegunek, zaparć. Dobranie odpowiednich posiłków w tym czasie tak, aby nie powodować pogorszenia objawów bywa trudnym zadaniem. Początkowo warto zwiększyć ilość posiłków (aby zmniejszyć ich porcje i nie obciążać dodatkowo układu pokarmowego), starać się dokładnie przeżuwać każdy kęs i zadbać o odpowiednie nawodnienie. Pomaga wprowadzenie elementów diety  lekkostrawnej: rezygnacja z ciężkich, smażonych posiłków oraz ostrych przypraw. Dopiero jeśli te rady nie zadziałają, można pomyśleć o chwilowym ograniczeniu w diecie wzdymających produktów spożywczych, takich jak: cebula, por, czosnek, grzyby, kalafior czy buraki.

Wyniki badań pokazują, że kobiety z endometriozą znacznie częściej cierpią na zespół jelita drażliwego (IBS). W jednym z kanadyjskich badań aż 52% kobiet z endometriozą miało również diagnozę IBS! Szacuje się, że ryzyko wystąpienia IBS u chorych na endometriozę jest ponad 2x większe niż u zdrowych kobiet. Jakie jest powiązanie między IBS a endometriozą? Prawdopodobnie chodzi o zapalny charakter choroby oraz skłonność do naciekania zmian na jelita i inne graniczące z nimi struktury [15]. Fakt częstego współistnienia endometriozy oraz zespołu jelita drażliwego tłumaczy, dlaczego w badaniach dieta low FODMAP (zalecana w IBS) może przynieść ulgę w objawach towarzyszących endometriozie. Należy podkreślić, że zastosowanie całego protokołu diety low FODMAP powinno mieć miejsce pod opieką specjalisty, najlepiej wykwalifikowanego dietetyka klinicznego. Nieprawidłowo prowadzona dieta low FODMAP może być nieskuteczna, a także sprzyjać niedoborom pokarmowym dlatego nie może być stosowana bezterminowo. Standardowo ścisła dieta low FODMAP trwa kilka tygodni, po czym stopniowo wprowadzane są kolejne nowe produkty spożywcze, a eliminowane wyłącznie te, które nasilają objawy [5,13].

Dietetyk endometrioza – dlaczego warto?

Nie ma skutecznego lekarstwa na endometriozę, a dostępne dziś leczenie skupia się na minimalizowaniu objawów i powikłań. W związku z tym, badacze od niedawna skupiają się na poznaniu roli żywienia w powstawaniu i progresji choroby. Wiemy już, że niektóre procesy zachodzące w endometriozie, takie jak przewlekły stan zapalny i równowaga hormonalna organizmu, mogą być do pewnego stopnia modyfikowane przez dietę [1,3,26]. W kompleksowym zespole leczenia endometriozy powinni znaleźć się nie tylko lekarze specjaliści, ale i dietetyk. Endometrioza jest bardzo wymagającą jednostką chorobową i wymaga współpracy wielu innych profesjonalistów: fizjoterapeutów, psychologów, psychoterapeutów.Nie wiesz, jak zacząć przygodę z dietą przeciwzapalną w endometriozie? Jak dopasować założenia diety do Twojego trybu życia i preferencji? A może zastanawiasz się, jak uspokoić jelita z pomocą diety low FODMAP? Zgłoś się do nas! W Centrum Respo pomożemy CI zaplanować indywidualną, smaczną i praktyczną dietę w endometriozie.

Schudnij w Respo
pod okiem dietetyka!

Dopasuje Ci idealny plan zgodnie z Metodą Respo, jedyną w Polsce metodą odchudzania ze skutecznością potwierdzoną badaniami naukowymi.

Sprawdź pakiety z dietą

Zioła na endometriozę

Suplementacja przy endometriozie jest ważnym elementem walki z chorobą. W przypadku przewlekłej choroby zapalnej jaką jest endometrioza suplementy powinny mieć silne właściwości przeciwzapalne. Jak już pisaliśmy powyżej, jednym z najważniejszych przeciwzapalnych suplementów jest witamina D3. Jeśli nie jesz ryb i owoców morza, a została u Ciebie zdiagnozowana endometrioza suplementacja powinna obejmować także wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 EPA i DHA.

Gdy dokucza Ci endometrioza zioła lecznicze przychodzą na ratunek! Przynajmniej takie możesz mieć wrażenie, wpisując w wyszukiwarce hasło „ziola na endometrioze”. Zobaczysz mnóstwo linków prowadzących do specjalnych, drogich mieszanek ziołowych, obiecujących spektakularne efekty. Czy takie produkty mają sens i są bezpieczne?

Prawdę mówiąc, większość mieszanek ziołowych zawiera składniki, których pozytywne działanie w endometriozie nigdy nie zostało potwierdzone badaniami klinicznymi. Ponadto wiele ziół może wchodzić w groźne interakcje z lekami, np. dziurawiec, krwawnik, lukrecja. Przed zastosowaniem ziołowej suplementacji należy zawsze skonsultować się z lekarzem prowadzącym.

Jednymi z bezpieczniejszych ziół polecanych w endometriozie są:

  • ostropest plamisty, który wspiera funkcjonowanie wątroby i w efekcie może zwiększać usuwanie nadmiaru estrogenów z organizmu,
  • nagietek lekarski, który ma działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające i rozkurczowe,
  • imbir lekarski, będący silnym składnikiem przeciwzapalnym i przeciwutleniającym,
  • ostryż długi, czyli popularna kurkuma, działająca przeciwzapalnie i przeciwutleniająco [27].

Podsumowując, jeśli właśnie zdiagnozowano u Ciebie przerost endometrium – leczenie ziołami jest jedną z dostępnych opcji, jednak zawsze należy skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania ziołowych preparatów na własną rękę. Należy pamiętać, że leczenie ziołami nie zastępuje leczenia zleconego przez Twojego lekarza i jest dodatkowym działaniem wspierającym kompleksową, multidyscyplinarną terapię.

Przykładowy jadłospis przy endometriozie

Specjalnie dla Ciebie przygotowaliśmy przykładowy jadłospis przy endometriozie z wykorzystaniem naszych najlepszych przepisów. Zobacz, jak kolorowa i smaczna może być Twoja codzienna dieta!


Śniadanie

Czekoladowa owsianka na mleku roślinnym z malinami


Czekolada i maliny… Nam już leci ślinka na samą myśl o tym idealnym duecie. Czekoladowa owsianka na mleku roślinnym z malinami zasmakuje całej rodzinie, bez względu na wiek.


Drugie Śniadanie

Sałatka z kaszą jaglaną, jajkiem, jarmużem i awokado


Uwielbiasz sałatki, jednak nudzi cię monotonia? Wypróbuj przepisy na sałatkę z kaszą jaglaną, jajkiem, jarmużem i awokado. Ta propozycja zdecydowanie wzbogaci twój organizm w dużą dawkę witamin i minerałów. Doskonale się sprawdzi jako drugie śniadanie w pracy.


Obiad

Łosoś w sosie musztardowo-miodowym z brązowym ryżem, brokułem i kalafiorem


Łosoś to jedna ze smaczniejszych ryb. Świetnie smakuje samodzielnie, ale jeszcze lepiej w towarzystwie pysznego sosu. Pieczony łosoś w sosie musztardowo-miodowym z brązowym ryżem, brokułem i kalafiorem to idealna propozycja na aromatyczny i bardzo sycący obiad.


Kolacja

Faszerowany bakłażan


Bakłażan jest chyba najczęściej faszerowanym warzywem, więc warto to wykorzystać, szczególnie w sezonie. Dodatki idealnie skomponują się z jego niepospolitym smakiem. Szukając inspiracji warto przyrządzić faszerowany bakłażan mięsem mielonym z warzywami.

Dołącz do 37377
zadowolonych Podopiecznych!

W Respo każda dieta jest inna, bo dopasowujemy ją idealnie do Ciebie. Osiągnij swój cel zdrowo i na swoich zasadach pod okiem dietetyka klinicznego.

Sprawdź pakiety z dietą

Dieta przy endometriozie przepisy

Potrzebujesz więcej przeciwzapalnych inspiracji? Nie ma sprawy! Sprawdź nasze dieta przy endometriozie przepisy, które sprawdziły się juz u wielu naszych podopiecznych! Dla ułatwienia podzieliliśmy je na propozycje dla konkretnych posiłków.

Co jeść przy enometriozie – śniadanie


Śniadanie

Placuszki twarogowe


Śniadania nie muszą być monotonne i składać się wyłącznie z kanapek. Te ostatnie można zastąpić placuszkami twarogowymi. Użyjmy do ich przyrządzenia mąki orkiszowej. Jest zdrowsza od białej mąki, bo zawiera więcej błonnika, żelaza i nienasyconych kwasów tłuszczowych.


Śniadanie

Jajka w koszulkach z pieczywem


Najpopularniejsze sposoby przygotowania jajek? Na twardo, na miękko, sadzone i jajecznica. Masz ochotę na coś nieco bardziej oryginalnego? Koniecznie wypróbuj nasz przepis na jajka w koszulkach z pieczywem! I choć jajka w koszulkach możesz podać na różne sposoby, my polecamy wersję klasyczną — z żytnim chlebem i dużą ilością warzyw. Po takim śniadaniu dużo siły na rozpoczęcie dnia gwarantowane!

Co jeść przy endometriozie – drugie śniadanie


Drugie Śniadanie

Hummus z warzywami


Zdrowa przekąska na imprezę? Coś do pochrupania w trakcie wieczoru z Netflixem? Postaw na hummus z warzywami! W pakiecie same zalety: ekspresowe wykonanie, chrupiąca tekstura, pyszny dip i moc witamin. Spróbuj, a niezdrowe przekąski pójdą w odstawkę.


Drugie Śniadanie

Jogurt z musli, truskawkami i czekoladą


Szybki, pyszny i super odżywczy – taki jest nasz jogurt z musli, truskawkami i czekoladą. Potrzebujesz konkretów? Bardzo proszę! Przygotowanie tego słodkiego dania zajmie Ci jedynie…5 minut. Za to wśród jego składników odżywczych znajdziesz między innymi witaminę C, magnez, żelazo, wapń i mnóstwo przeciwutleniaczy. Dawka energii na dalszy ciąg dnia gwarantowana – podobnie jak niezapomniane doznania smakowe. Bo czy połączenie czekolady i truskawek nie brzmi pysznie?

Co jeść przy endometriozie – obiad


Obiad

Klopsiki z soczewicy z kaszą jęczmienną i marchewką z groszkiem


Mięsne danie bez mięsa: czy to w ogóle możliwe? Jak najbardziej! A nasze klopsiki z soczewicy z kaszą jęczmienną i marchewką z groszkiem są na to dowodem. Spróbuj, a przekonasz się, że pokochają je nawet najwięksi mięsożercy.


Obiad

Makaron primavera z kurczakiem i cukinią


Makaron primavera to inaczej makaron pełen świeżych warzyw – i nic dziwnego, bo jego nazwa pochodzi od włoskiego słowa oznaczającego wiosnę. My proponujemy jeść tego typu makarony przez cały rok – zwłaszcza że są super źródłem wartościowych składników. Przykład? Nasz makaron primavera z kurczakiem i cukinią! Ten szybki pomysł na obiad dostarczy Ci mocy białka, błonnika, folianów i wapnia. Smacznego!

Co jeść przy endometriozie – kolacja


Kolacja

Sałatka z ciecierzycy, papryki, ogórka i pomidorków koktajlowych


Pieczona z przyprawami ciecierzyca to idealna baza do pożywnej sałatki. Lekko chrupiąca, wyrazista, pełna witamin, białka oraz błonnika — i po prostu pyszna. A nasza sałatka z ciecierzycy, papryki, ogórka i pomidorków koktajlowych jest perfekcyjnym sposobem na jej podanie. Spróbuj, a tak przygotowana ciecierzyca na stałe zagości w Twoim jadłospisie.


Kolacja

Tosty z pesto, mozzarellą i pomidorem


Tosty z pesto, mozzarellą i pomidorem to oryginalny pomysł na ekspresowe, pyszne śniadanie. Wystarczy 5 składników, 5 minut i możesz cieszyć się ich niepowtarzalnym smakiem. Spróbuj koniecznie, a „nudne” kanapki odejdą w niepamięć!

Piśmiennictwo:

  1. Greene AD, Lang SA, Kendziorski JA, Sroga-Rios JM, Herzog TJ, Burns KA. Endometriosis: where are we and where are we going? Reproduction. 2016 Sep;152(3):R63-78.
  2. Mehedintu C, Plotogea MN, Ionescu S, Antonovici M. Endometriosis still a challenge. J Med Life. 2014 Sep 15;7(3):349-57. Epub 2014 Sep 25.
  3. Parazzini F, Viganò P, Candiani M, Fedele L. Diet and endometriosis risk: a literature review. Reprod Biomed Online. 2013 Apr;26(4):323-36.
  4. Taylor HS, Kotlyar AM, Flores VA. Endometriosis is a chronic systemic disease: clinical challenges and novel innovations. Lancet. 2021 Feb 27;397(10276):839-852. 
  5. Piecuch M, Garbicz J, Waliczek M, Malinowska-Borowska J, Rozentryt P. I Am the 1 in 10-What Should I Eat? A Research Review of Nutrition in Endometriosis. Nutrients. 2022 Dec 11;14(24):5283.
  6. Saguyod SJU, Kelley AS, Velarde MC, Simmen RC. Diet and endometriosis-revisiting the linkages to inflammation. Journal of Endometriosis and Pelvic Pain Disorders. 2018;10(2):51-8.
  7. Haytowitz DB, Bhagwat S. USDA database for the oxygen radical absorbance capacity (ORAC) of selected foods, Release 2. US Department of Agriculture. 2010;3(1):10-48.
  8. Whalen KA, McCullough ML, Flanders WD, Hartman TJ, Judd S, Bostick RM. Paleolithic and Mediterranean diet pattern scores are inversely associated with biomarkers of inflammation and oxidative balance in adults. J Nutr. 2016;146(6):1217–1226.
  9. Bonaccio M, Di Castelnuovo A, De Curtis A, et al. Adherence to the Mediterranean diet is associated with lower platelet and leukocyte counts: Results from the Moli-sani study. Blood. 2014;123(19):3037–3044.
  10. de Carvalho Vidigal F, Guedes Cocate P, Gonçalves Pereira L, de Cássia Gonçalves Alfenas R. The role of hyperglycemia in the induction of oxidative stress and inflammatory process. Nutr Hosp. 2012 Sep-Oct;27(5):1391-8.
  11. Schwartz NRM, Afeiche MC, Terry KL, Farland LV, Chavarro JE, Missmer SA, Harris HR. Glycemic Index, Glycemic Load, Fiber, and Gluten Intake and Risk of Laparoscopically Confirmed Endometriosis in Premenopausal Women. J Nutr. 2022 Sep 6;152(9):2088-2096.
  12. https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/cukier-w-produktach-spozywczych
  13. Huijs E, Nap A. The effects of nutrients on symptoms in women with endometriosis: a systematic review. Reprod Biomed Online. 2020 Aug;41(2):317-328.
  14. Brouns F, Van Haaps A, Keszthelyi D, Venema K, Bongers M, Maas J, Mijatovic V. Diet associations in endometriosis: a critical narrative assessment with special reference to gluten. Front Nutr. 2023 Sep 4;10:1166929.
  15. Chiaffarino F, Cipriani S, Ricci E, Mauri PA, Esposito G, Barretta M, Vercellini P, Parazzini F. Endometriosis and irritable bowel syndrome: a systematic review and meta-analysis. Arch Gynecol Obstet. 2021 Jan;303(1):17-25.
  16. Bordoni A, Danesi F, Dardevet D, Dupont D, Fernandez AS, Gille D, Nunes Dos Santos C, Pinto P, Re R, Rémond D, Shahar DR, Vergères G. Dairy products and inflammation: A review of the clinical evidence. Crit Rev Food Sci Nutr. 2017 Aug 13;57(12):2497-2525.
  17. Nieman KM, Anderson BD, Cifelli CJ. The Effects of Dairy Product and Dairy Protein Intake on Inflammation: A Systematic Review of the Literature. J Am Coll Nutr. 2021 Aug;40(6):571-582. 
  18. Helbig M, Vesper AS, Beyer I, Fehm T. Does Nutrition Affect Endometriosis? Geburtshilfe Frauenheilkd. 2021 Feb;81(2):191-199.
  19. Drouin-Chartier JP, Chen S, Li Y, Schwab AL, Stampfer MJ, Sacks FM, Rosner B, Willett WC, Hu FB, Bhupathiraju SN. Egg consumption and risk of cardiovascular disease: three large prospective US cohort studies, systematic review, and updated meta-analysis. BMJ. 2020 Mar 4;368:m513.
  20. Falcomer AL, Riquette RFR, de Lima BR, Ginani VC, Zandonadi RP. Health Benefits of Green Banana Consumption: A Systematic Review. Nutrients. 2019 May 29;11(6):1222.
  21. Nowak W, Jeziorek M. The Role of Flaxseed in Improving Human Health. Healthcare (Basel). 2023 Jan 30;11(3):395.
  22. Yamamoto A, Harris HR, Vitonis AF, Chavarro JE, Missmer SA. A prospective cohort study of meat and fish consumption and endometriosis risk. Am J Obstet Gynecol. 2018 Aug;219(2):178.e1-178.e10.
  23. Osmanlıoğlu Ş, Sanlier N. The relationship between endometriosis and diet. Hum Fertil (Camb). 2023 Jul;26(3):649-664.
  24. International Agency for Research on Cancer. Red and processed meat. IARC monographs on the evaluation of carcinogenic risks to humans. Vol. 114. Lyon (France): IARC (2018).
  25. Oteng AB, Kersten S. Mechanisms of Action of trans Fatty Acids. Adv Nutr. 2020 May 1;11(3):697-708.
  26. Chapron C, Marcellin L, Borghese B, Santulli P. Rethinking mechanisms, diagnosis and management of endometriosis. Nat Rev Endocrinol. 2019 Nov;15(11):666-682.
  27. Stephens L, Whitehouse J, Polley M. Western herbal medicine, epigenetics, and endometriosis. J Altern Complement Med. 2013 Nov;19(11):853-9.