Dieta

Dieta w cukrzycy

Michał Wrzosek
21 marca 2021
Oceń
(brak ocen)

Cukrzycy nie można lekceważyć, nieleczona prowadzi do bardzo poważnych konsekwencji. Co więcej, leczenie cukrzycy koniecznie musi iść w parze z właściwą dietą. A dieta cukrzycowa wcale nie musi być nudna i niesmaczna…

Odpowiednio zbilansowany jadłospis poprawia komfort życia i wpływa na efekty leczenia cukrzycy. Ponadto dieta cukrzycowa pomaga unormować poziom glikemii oraz dostarcza składniki odżywcze, które są niezbędne do codziennego funkcjonowania.

Cukrzyca to bardzo częste schorzenie w krajach zachodnich i o bardzo poważnych konsekwencjach. Choroba ta jest na 6. miejscu wśród najczęstszych przyczyn zgonów na świecie. W 2000 roku cukrzyca spowodowała śmierć 5 mln osób [1-2]. Na dodatek ilość przypadków tej choroby systematycznie wzrasta. Problem jest już tak poważny, że możemy mówić o epidemii cukrzycy. Dlatego właściwa dieta w cukrzycy jest bardzo ważna i koniecznie trzeba zwrócić na nią uwagę.

Wyróżniamy 4 podstawowe typy cukrzycy

  • cukrzyca typu 1, to choroba autoimmunologiczna, w której całkowitemu uszkodzeniu ulegają komórki produkujące insulinę (komórki β trzustki);
  • cukrzyca typu 2, w jej przebiegu zmniejsza się wrażliwość tkanek na insulinę i dochodzi do problemów z wydzielaniem insuliny przez trzustkę (stanowi aż 80% przypadków cukrzycy);
  • cukrzyca ciężarnych, wprawdzie występuje tylko u 4% kobiet w ciąży, ale aż 30-50% kobiet, które chorowały na ten typ cukrzycy może zachorować w ciągu 15 lat ponownie, tym razem na cukrzycę typu 2;
  • cukrzyca wtórna, powodem jej powstania są inne choroby, zaburzenia metaboliczne, endokrynologiczne lub przyjmowane leki, podobnie jak w pozostałych przypadkach objawia się podwyższonym poziomem glukozy we krwi.

Spis treści:

Co powoduje cukrzycę typu 2 (CT2)?
Cukrzyca i jej objawy
Zalecenia dietetyczne w cukrzycy
Dieta w cukrzycy – przykładowy jadłospis
Dlaczego właściwa dieta w cukrzycy jest tak ważna?

Co powoduje cukrzycę typu 2 (CT2)?

Aż 80% chorych cierpi na cukrzycę typu 2. Co więcej, przez wiele lat ta choroba może rozwijać się w ukryciu i pozostać nierozpoznana. Dlatego tak ważne są regularne badania krwi i zwracanie uwagi na czynniki ryzyka, które mają wpływ na rozwój tej choroby. Ale po kolei. Jakie są przyczyny CT2? Powodem pojawienia się tej choroby jest zmniejszenie wrażliwości tkanek na działanie insuliny (czyli tzw. insulinooporność). Dzieje się tak pomimo tego, że stężenie insuliny w surowicy krwi jest w normie (lub jest wyższe). Dodatkowo dochodzi do zaburzeń w wydzielaniu tego hormonu przez komórki β trzustki. Pojawia się wtedy hiperglikemia (podwyższony poziom cukru we krwi).

Nie mylmy jednak CT2 z insulinoopornością, która może występować sama, bez pojawienia się cukrzycy. Jakie wyniki badanie krwi powinny zaniepokoić? Zwróć uwagę na glikemię (stężenie glukozy we krwi) na czczo:

  • 70-99 mg/dl – to norma;
  • 100 a 125 mg/dl – stan przedcukrzycowy;
  • ponad 126 mg/dl (potwierdzone w dwóch badaniach) – cukrzyca.

Nie bez powodu nazywamy cukrzycę typu 2 chorobą cywilizacyjną. Mamy duży wpływ na to, czy zachorujemy na tę chorobę. Oprócz predyspozycji genetycznych, do tzw. czynników sprawczych pojawienia się CT2 należą [3-5]:

  • nadwaga i otyłość,
  • brak aktywności fizycznej,
  • wiek,
  • inne choroby: nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia (np. podwyższony cholesterol całkowity, LDL), BMI >25,
  • zespół policystycznych jajników,
  • przebyta cukrzyca ciężarnych.

Cukrzyca i jej objawy

Na pewno głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi. Badania tego jednak nie wykonujemy na co dzień. Przeważnie glikemię na czczo badamy, gdy zaniepokoją nas inne objawy. Na jakie symptomy trzeba zwrócić uwagę? Należy tutaj [3-5]:

  • wzmożone pragnienie,
  • wzmożone oddawanie moczu – zwłaszcza w nocy,
  • niekontrolowany spadek masy ciała,
  • brak energii – jest to łatwo zauważalne szczególnie u osób aktywnych fizycznie,
  • ospałość i wydłużony czas snu,
  • nagłe kłopoty ze wzrokiem,
  • sucha swędząca skóra,
  • drażliwość i apatia,
  • stany zapalne narządów moczowo-płciowych.

Zalecenia dietetyczne w cukrzycy

Dieta osób chorych na cukrzycę typu 2 musi być przede wszystkim zgodna z zasadami zdrowego żywienia. Posiłki muszą być po pierwsze dobrze zbilansowane, zawierać w odpowiednich proporcjach: węglowodany, białka, tłuszcze. Po drugie – muszą być regularne. Trzeba jeść niewielkie posiłki, za to często (co dwie, trzy godziny), najlepiej o stałych porach.

Koniecznie trzeba bazować na produktach o niskim indeksie glikemicznym i regularnie kontrolować poziom glukozy we krwi.

Dzięki temu poziom glukozy ma szansę utrzymać się na mniej więcej stałym poziomie.

Kolejną, bardzo ważną kwestią jest redukcja masy ciała, która wpływa na poprawę glikemii. Co więcej, może po jakimś czasie i przy łagodnym przebiegu cukrzycy, spowodować wyjście z choroby. Podczas odchudzania nie należy się głodzić, bo to może prowadzić do napadów objadania się, a w rezultacie – do przytycia i efektu jo-jo.

Niezależnie od tego, czy się odchudzamy, czy nie, w CT2 nie trzeba ograniczać ilości węglowodanów. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (PTD) w swoim stanowisku z 2019 roku zaleca, by 45% energii diety pochodziło właśnie z węglowodanów. Trzeba za to wybierać te o niskim indeksie glikemicznym (<55), najlepiej: pełnoziarniste produkty zbożowe (pieczywo, kasze gruboziarniste, makarony, ryż, amarantus [6].

Na pewno z diety diabetyka muszą zniknąć produkty przetworzone: z białej mąki (niezależnie od jej rodzaju), słodycze, słodkie napoje i soki (nawet 100%).

Jak produkty powinny znaleźć się w diecie? Przede wszystkim te z mąki razowej (typ powyżej 1500). Raz na jakiś czas w jadłospisie mogą pojawić się desery, w skład których wchodzą słodziki i nieprzetworzone produkty. Jeśli chodzi o napoje, to spokojnie można pić wodę, kawę, herbatę.

Ale dieta w cukrzycy musi być przede wszystkim bogata w warzywa, które powinny pojawić się w każdym posiłku. To właśnie warzywa (oprócz produktów pełnoziarnistych) są znakomitym źródłem błonnika. Zalecana, minimalna zawartość błonnika w diecie osób chorych na CT2 to 25 g. Ponadto dodane do posiłku warzywa obniżają indeks glikemiczny, do tego sycą i mają mało kalorii. Jak podawać warzywa? Na surowo, np. jako dodatek do kanapki; można je delikatnie poddusić, grillować czy ugotować na parze.

Co z owocami? Owoce zawierają cukry proste, 2 lub 3 ich porcje szybko podnoszą poziom glukozy. Dlatego osoby chore na CT2 muszą ograniczać ilość spożywanej fruktozy do 50 g/d [6]. Co nie znaczy, że trzeba całkowicie z nich rezygnować, owoce mogą pojawić się jako deser po obiedzie lub można je dodać do śniadania.

Tłuszcz również powinien pojawić się w diecie diabetyków. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne stoi na stanowisku, że 25-40% energii z diety może pochodzić właśnie z tłuszczy [6]. Oczywiście trzeba sięgać do zdrowych, najlepiej roślinnych źródeł tłuszczu, takich jak: nasiona, pestki, oleje (lniany, rzepakowy), oliwa z oliwek, orzechy, awokado. Dobrze jest też wprowadzić do jadłospisu ryby (2-3 porcje w tygodniu).

Nie zaleca się za to suplementacji diety (oprócz witaminy D3), chyba że u osoby chorej na cukrzycę typu 2 występuje niedobór danego składnika. Wyjątkiem są osoby, które przyjmują metforminę, u nich mogą pojawić się niedobory witaminy B12, wtedy może pojawić się konieczność jej suplementacji [6]. Ponadto mamy do dyspozycji jeszcze suplementy, które normują glikemię. Należą tutaj: wyciąg z morwy białej, cynamon cejloński, inozytol, chrom. Nad włączeniem tych suplementów można zastanowić się, gdy pomimo diety i leków, nie poprawiają się parametry glukozy.

Zalecenia dietetyczne w cukrzycy – podsumowanie

  • dieta, której podstawą są produkty o niskim indeksie glikemicznym,
  • redukcja masy ciała do BMI poniżej 25,
  • zbilansowana dieta, zawierająca wszystkie niezbędne składniki pokarmowe,
  • dieta składająca się ze świeżych produktów (m.in. warzyw i owoców),
  • regularna aktywność fizyczna,
  • wykluczenie z jadłospisu przetworzonych produktów.

Przykładowy jadłospis

Dieta w cukrzycy – przykładowy jadłospis

Poniżej znajduje się przykładowy jednodniowy jadłospis dla kobiety (wzrost 160 cm, masa ciała 55 kg, średnia aktywność fizyczna), która od dwóch lat ma zdiagnozowaną cukrzycę (glikemia stabilna). Ale oczywiście to jest jedynie przykład, który pokazuje jak powinna wyglądać dieta w cukrzycy i nie uwzględnia takich kwestii, jak styl życia, indywidualne preferencje czy stosowane leki.

Śniadanie

Kalorie:471 kcal
Białko: 20 g
Tłuszcz: 18 g
Węglowodany: 57 g
Błonnik: 9 g

Kanapka z omletem i pastą z awokado
Składniki:
2 jaja kurze
5 g sera cheddar
80 g chleba żytniego na zakwasie
30 g awokado
60 ml mleka ekologicznego
30 g pomidorków koktajlowych
1 ząbek czosnku
1/4 cytryny
sól, pieprz

II śniadanie

Kalorie: 374 kcal
Białko: 6 g Tłuszcz: 23 g
Węglowodany: 38 g
Błonnik: 6 g

Zupa krem z brokuła

Składniki:
600 g brokuł
150 g ziemniaków
1 łyżeczka startego imbiru
30 g oliwy z oliwek
1 łyżeczka gorczycy
50 g mleczka kokosowego
natka pietruszki
sól, pieprz

Obiad

Kalorie: 534 kcal
Białko: 12 g
Tłuszcz: 27 g
Węglowodany: 57 g
Błonnik: 10 g

Potrawka z batatów ze szpinakiem i mięsem mielonym

Składniki:
60 g mięsa mielonego
250 g batatów
10 g oliwy z oliwek
100 g krojonych pomidorów
1 duża garść liści szpinaku
1/2 cebuli
2 ząbki czosnku
50 g kukurydzy bio
50 ml bulionu warzywnego
sól, pieprz, kurkuma, imbir

Kolacja

Kalorie: 422 kcal
Białko: 20 g
Tłuszcz: 14 g
Węglowodany: 55 g
Błonnik: 5 g

Tuna bowl
Składniki:
100 g świeżego tuńczyka (filet)
70 g ryżu basmati
50 g awokado
sałata
marchewka
kukurydza
ogórek zielony
kiełki rzodkiewki

Razem:
Kalorie: 1800
Białko: 58 g
Tłuszcz: 82 g
Węglowodany: 207 g
Błonnik: 30 g

Dlaczego właściwa dieta w cukrzycy jest tak ważna?

Aby skutecznie sobie radzić z cukrzycą nie wystarczy samo leczenie farmakologiczne. Można spokojnie powiedzieć, że zbilansowana dieta bazująca na produktach o niskim indeksie glikemicznym, uzupełnia leczenie i wspiera jego efektywność. Na pewno błędem jest jedzenie produktów bogatych w cukry proste i jednoczesne stosowanie leków. Do prawidłowego funkcjonowania organizmu konieczna jest zdrowa dieta, dobrze dobrana do potrzeb organizmu.

Piśmiennictwo

  1. Jarosz-Chrobot P, Otto-Buczkowska E, Polańska J. Epidemiologia cukrzycy typu 1 w populacji rozwojowej: aktualne trendy i czynniki ryzyka. Przegląd Pediatryczny 2003; 33: 128-32.
  2. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 3. 2017 tom3 suplement A ISSN 2451-0971 1-24.
  3. Janeczko-Sosnowska E. Cukrzyca typu 1. Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2008.
  4. Janeczko D. Czy rzeczywiście epidemia cukrzycy typu 2? Diabetologia Praktyczna 2006; 7(4): 248.
  5. Karnafel W. Cukrzyca typu 2. Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2007
  6. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego ; Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2019, Via Medica, 2019, tom 5, nr 1.

Jak Ci się podobał artykuł?

Oceń
(brak ocen)