Jak ograniczyć marnowanie żywności? Praktyczne wskazówki

Kluczowe wnioski

• Z badania zleconego przez Centrum Respo wynika, że dla ponad 90% Polaków ważne jest ograniczenie marnowania żywności. Jednocześnie około 41% badanych deklaruje, że wyrzuca jedzenie co najmniej raz w tygodniu, a 20% marnuje pół kilograma lub więcej żywności tygodniowo.
• Marnowaniu żywności można zapobiegać, sprawdzając, jakie produkty mamy już w domu, planując posiłki na kilka dni oraz tworząc listę zakupów na podstawie konkretnych przepisów.
• Istotnym elementem ograniczania marnowania żywności jest jej właściwe przechowywanie oraz rozróżnianie oznaczeń „należy spożyć do” i „najlepiej spożyć przed”.
• Warto kreatywnie wykorzystywać produkty, które zostały w lodówce lub tracą świeżość, zamiast je wyrzucać.
• Aplikacja Respo z funkcją „Planuj bez marnowania” wspiera mądrzejsze zakupy i lepsze wykorzystanie zakupionych produktów.

Problem marnowania żywności w Polsce i na świecie

Każdego roku na całym świecie marnuje się blisko 1,3 miliarda ton żywności – to zatrważające dane Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO). W Polsce (według badań organizacji PROM) do kosza trafia rocznie około 5 milionów ton jedzenia i w aż 60% jest to żywność pochodząca z gospodarstw domowych [1].

Wyniki badania Respo

W sierpniu 2026 roku zleciliśmy przeprowadzenie badania CAWI na grupie 806 dorosłych Polaków [2]. Jego celem było ocenienie, jaka jest skala marnowania żywności i jakie są przyczyny tego zjawiska.

• Aż 52% respondentów zadeklarowało, że kwestia marnowania żywności jest dla nich bardzo ważna; dla prawie 40% jest ona „raczej ważna”.
• Około 41% badanych wyrzuca żywność co najmniej raz w ciągu tygodnia, a 6% dokonuje tego codziennie. 
• Około 42% osób deklaruje, że w ciągu tygodnia wyrzuca mniej niż 250 g jedzenia. Kolejne 26% wyrzuca od 250 do 499 g, a około 21% co najmniej pół kilograma żywności. Wyrzucając pół kilograma tygodniowo, rocznie marnujemy równowartość 52 bochenków chleba.
• Niemal 50% respondentów najczęściej wyrzuca owoce, warzywa i pieczywo. Około 20% najczęściej wyrzuca mięso i jego przetwory oraz mleko i jego przetwory, a 15% dania gotowe.
• Najczęściej wskazywaną przyczyną marnowania żywności jest jej zepsucie, które wymienia 63% badanych. Kolejne miejsca zajmują utrata świeżości produktów (około 42%) oraz upływ terminu ważności (około 35%). Około 20% respondentów marnuje żywność, ponieważ kupuje jej zbyt dużo, a 16% jako przyczynę wskazuje nieprawidłowe przechowywanie produktów.
• Około dwie trzecie ankietowanych planuje posiłki z wyprzedzeniem zawsze lub często, około 25% robi to tylko czasami, natomiast około 7% robi to rzadko. 
• Około 75% badanych często lub zawsze sprawdza przed zakupami, jakie produkty ma już w domu, a 36% robi to zawsze.
• Około 65% badanych robi przed zakupami listy zakupów, natomiast 9% korzysta z takiej listy rzadko.
• 73% badanych sprawdza podczas zakupów oznaczenia dat na produktach spożywczych, a 37% robi to zawsze. Tylko 6% ankietowanych robi to rzadko.
• 37% badanych często wykorzystuje resztki jedzenia, a co piąty (19%) robi to zawsze. Niewiele mniejszy odsetek (29%) wykorzystuje je czasami, natomiast 11% badanych robi to rzadko.

Sposoby na ograniczenie marnowania żywności

Wyniki badania pokazują, że wciąż mamy sporo do zrobienia, jeśli chodzi o ograniczenie marnowania żywności. Pomóc mogą proste zmiany w codziennych nawykach, dlatego przygotowaliśmy zestaw praktycznych wskazówek, od których warto zacząć.

1. Zaplanuj posiłki i zakupy

Planowanie posiłków i zakupów z wyprzedzeniem pomaga ograniczyć marnowanie żywności. Pozwala lepiej dopasować ilość kupowanych produktów do rzeczywistych potrzeb i wykorzystać to, co już mamy w domu. Warto zacząć od kilku prostych kroków:

• Zaplanuj posiłki – zacznij od ustalenia, co chcesz przygotować i zjeść w ciągu najbliższych kilku dni. 
• Zajrzyj do lodówki i spiżarni – sprawdź, jakie produkty już masz i które z nich możesz wykorzystać w zaplanowanych posiłkach.
• Zrób listę zakupów – na podstawie konkretnych przepisów przygotuj listę potrzebnych produktów i trzymaj się jej podczas zakupów. Dzięki temu unikniesz kupowania rzeczy, których nie potrzebujesz.

2. Zadbaj o właściwe przechowywanie żywności

To, w jaki sposób przechowujemy żywność, ma znaczenie dla jej trwałości. Niewłaściwe przechowywanie może przyspieszać psucie się produktów i w efekcie prowadzić do ich wyrzucania. Jak tego uniknąć?

• Lodówka powinna być ustawiona na 4°C lub mniej, a zamrażarka na -18°C lub mniej [3].
• Resztki posiłków umieść w lodówce w szklanym albo plastikowym, szczelnie zamykanym pojemniku. 
• Produkty otwarte przesuń na przód lodówki i zużyj w pierwszej kolejności. 
• Niewykorzystaną żywność, której nie planujesz zjeść w najbliższych dniach, zamroź.

W lodówce przechowuj: 

• produkty mleczne, w tym mleko, jogurty, kefiry, twarogi, sery oraz masło;
• surowe mięso i ryby (na najniższej półce, w szczelnych pojemnikach);
• wędliny i gotowe dania oraz resztki posiłków;
• większość warzyw liściastych i nietrwałych, na przykład sałatę, szpinak, brokuły, marchew;
• jagody i inne miękkie owoce, na przykład truskawki czy maliny;
• otwarte słoiki, soki i produkty po otwarciu opakowania.

Poza lodówką przechowuj:

• pieczywo (w chlebaku lub lnianym woreczku, a nadmiar najlepiej zamroź);
• pomidory, które w lodówce tracą smak i aromat;
• banany, cytrusy oraz niedojrzałe owoce, na przykład awokado, brzoskwinie czy gruszki (dojrzewają w temperaturze pokojowej);
• produkty suche i trwałe: mąkę, kasze, ryż, makaron, płatki owsiane;
• oleje, miód oraz nieotwarte przetwory i konserwy.

3. Czytaj etykiety produktów

Nie wszyscy rozumieją rozróżnienie pomiędzy terminami („należy spożyć do”), a („najlepiej spożyć przed”). Często to właśnie przez ten aspekt, zbyt szybko pozbywamy się produktów, które mogłyby jeszcze znaleźć zastosowanie w naszej kuchni. 

• „Należy spożyć do” – to oznaczenie stosowane w przypadku produktów, które szybko się psują i po upływie wskazanego terminu mogą stwarzać zagrożenie dla zdrowia ze względu na rozwój chorobotwórczych mikroorganizmów. Dotyczy na przykład mięsa, ryb czy produktów mlecznych.
• „Najlepiej spożyć przed” – dotyczy tych produktów, które są bardziej trwałe, ale których jakość po wskazanym terminie może się obniżyć. Nie oznacza to jednak, iż po upływie wskazanego terminu będą stanowić zagrożenie dla zdrowia. Mowa tu między innymi o produktach takich jak mąka, ryż, przyprawy i kasze. Takie produkty najlepiej ocenić organoleptycznie, sprawdzając samodzielnie ich wygląd oraz zapach. 

4. Kreatywnie wykorzystuj to, co masz w kuchni

Niewykorzystane składniki można użyć w kuchni w naprawdę ciekawy sposób! I zdecydowanie warto to robić, a przed Tobą kilka pomysłów od naszych dietetyków i kucharzy:

• Czerstwy chleb – wykorzystaj do zrobienia grzanek lub bułki tartej. Możesz także zrobić nasz pyszny pudding chlebowy z lodami.
• Przejrzałe banany – doskonałe, aby przygotować przepyszny chlebek bananowy z kakao i orzechami, a także słodkie fit koktajle.
• Ziemniaki – jeśli przygotowaliśmy ich za dużo, możemy zrobić np. kopytka.
• Warzywa, które tracą świeżość (np. marchew, cukinię, paprykę) – warto przerobić na zupę krem albo wrzucić do warzywnego stir-fry.
• Przejrzałe owoce – wykorzystać na mus owocowy albo upiec jako dodatek do owsianki i jogurtu; można zrobić także kompot.
• Twaróg albo jogurt blisko terminu przydatności do spożycia – dodać do ciasta na naleśniki i placuszki lub zrobić kremowy sos na bazie jogurtu.
• Białka jaj – najlepiej wykorzystać na omlet, bezę albo wysokobiałkowe placuszki.

Jak Respo pomaga ograniczyć problem marnowania żywności? 

Wiedząc jednak, jak duży jest problem marnowania żywności, idziemy o krok dalej. W aplikacji Respo wdrożyliśmy inteligentną funkcję „Planuj bez marnowania” – po wybraniu dni i posiłków, apka dopasowuje przepisy w taki sposób, aby lepiej wykorzystywały te same składniki oraz zmniejszały ryzyko, że część produktów będzie niewykorzystana.

Sprawdź i przekonaj się, że ograniczenie marnowania żywności jest możliwe.

Jedz z nami tak, jak lubisz!

Dieta online Respo to plan szyty na miarę indywidualnych potrzeb. Taki, który nie tylko pozwoli Ci osiągnąć cel, ale także zmniejszyć problem marnowania żywności  w Twoim domu, między innymi dzięki mądrzejszemu planowaniu zakupów.

Bibliografia: