Dieta ubogoresztkowa – na czym polega i co na niej jeść?
Kluczowe wnioski
- Dieta ubogoresztkowa, współcześnie częściej nazywana dietą ubogobłonnikową to sposób odżywiania, w którym ograniczane jest spożycie błonnika pokarmowego. Jest to dieta mająca na celu odciążenie przewodu pokarmowego, np. przy ostrych stanach zapalnych jelit. Ma także zastosowanie podczas przygotowania do kolonoskopii.
- W diecie ubogoresztkowej należy ograniczyć produkty z wysoką zawartością błonnika takie jak warzywa i owoce, zwłaszcza surowe, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych, orzechy czy pestki. Zalecane są za to jasne pieczywo, gotowe i pieczone warzywa korzeniowe czy owoce bez skórek i pestek.
Co znajdziesz w artykule:
Czym jest dieta ubogoresztkowa?
Według klasycznej definicji jest to dieta, w której ilość nietrawionych „resztek” jest w jelicie jak najniższa. Ze względu na brak możliwości faktycznego oszacowania tego typu „resztek”, obecnie dieta ubogoresztkowa powoli ustępuje miejsca diecie ubogobłonnikowej.
Tak naprawdę ich zasady są właściwie identyczne, ważne jest tu jednak nazewnictwo i to, że ilość spożytego błonnika możemy łatwo wyliczyć.
Dla kogo jest dieta ubogoresztkowa?
Dieta z ograniczeniem zawartości błonnika to sposób odżywiania rekomendowany osobom [1,2]:
- przygotowującym się do kolonoskopii (więcej o diecie przed kolonoskopią na naszym blogu),
- z przewlekłymi chorobami jelit, w okresie zaostrzenia choroby – czyli np. przy zaostrzeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, choroby Leśniowskiego-Crohna,
- z ostrą biegunką, np. przy zatruciu pokarmowym,
- z biegunkową postacią zespołu jelita drażliwego,
- po operacjach na przewodzie pokarmowym.
Ale uwaga: należy pamiętać, że błonnik pokarmowy jest składnikiem odżywczym niezwykle istotnym dla naszego zdrowia.
Dieta ubogobłonnikowa powinna być więc stosowana czasowo i nie stanowi rozwiązania na dłuższą metę.
Przykładowo, przy chorobach zapalnych jelit jest ona zalecana przy zaostrzeniu choroby, z kolei w okresie remisji spożycie błonnika powinno zostać stopniowo zwiększone.
Zasady diety ubogoresztkowej
Podstawową zasadą diety ubogoresztkowej jest ograniczenie spożycia błonnika. Nie ma jednej, powszechnie przyjętej wartości do której należy dążyć, większość autorów wskazuje jednak, że dieta ubogoresztkowa powinna zawierać ok. 10 g błonnika w ciągu doby lub mniej [2].
Warto podkreślić, że dzienne zapotrzebowanie na błonnik wynosi około 25 g, co oznacza, że w diecie ubogobłonnikowej spożywamy poniżej 50% tej ilości.
Dieta ubogoresztkowa nie jest więc dietą do stosowania przewlekłego, ale wspomagającego w ostrych stanach, przez ograniczony czas.
Dodatkowo stosowanie diety ubogobłonnikowej oznacza konieczność znacznego ograniczenia lub całkowitej eliminacji produktów, które zawierają skórki, pestki, otręby i inne nietrawione części roślin.
W praktyce taka dieta powinna więc zawierać jak najmniej (lub nie zawierać wcale) pełnoziarnistych produktów zbożowych, surowych warzyw i warzyw ze skórką, owoców z dużą ilością pestek i ze skórką, orzechów, pestek czy nasion roślin strączkowych. Jednocześnie należy dbać o dobre nawodnienie, tak, by jak najbardziej zredukować ryzyko zaparć.
Produkty zalecane na diecie ubogoresztkowe
Dieta ta jest często traktowana jako wariant diety lekkostrawnej, zwykle przyjmuje się więc, że spożywane w jej trakcie produkty powinny być łatwo trawione. Nie chodzi tu jedynie o zawartość błonnika, ale także, chociażby dużej ilości tłuszczu, czy trudno trawionych części mięsa takich jak ścięgna, błonki i inne.
W związku z tym, w diecie ubogoresztkowej zalecane jest spożycie takich produktów odzwierzęcych jak:
- chude mięsa, np. kurczak, indyk, królik i cielęcina
- ryby pieczone lub gotowane na parze
- jajka na miękko, przygotowane na parze
- mleko i przetwory mleczne – jogurt naturalny, kefir, ricotta oraz twaróg.
Wśród produktów naturalnie niezawierających błonnika dobrym wyborem będą też źródła tłuszczu takie jak oliwa, olej rzepakowy, olej sojowy, masło.
Z kolei jeśli chodzi o produkty pochodzenia roślinnego, czyli te, które naturalnie stanowią dla nas źródło błonnika, w diecie ubogoresztkowej dobrze sprawdzą się [3]:
- jasne pieczywo, np.: kajzerka, bułka paryska, ciabatta i tosty
- kasza manna
- biały ryż
- kasza jęczmienna perłowa
- makaron pszenny jasny
- ziemniaki i bataty gotowane lub pieczone
- warzywa, np. pomidor lub ogórek bez skórki i pestek, szpinak, sałata, gotowane i pieczone warzywa takie jak burak, marchewka, pietruszka, seler, cukinia oraz dynia;
- owoce, np. mocno dojrzałe banany, jabłko i brzoskwinie bez skórki, mango, melon, owoce jagodowe przetarte przez sitko w celu usunięcia pestek i awokado;
- tofu.
Produkty odradzane na diecie ubogoresztkowej
W diecie ubogoresztkowej należy ograniczyć produkty, które dostarczają dużych ilości błonnika. Jakie? W grupie produktów wysokobłonnikowych należy wymienić [3]:
- pieczywo pełnoziarniste i graham
- brązowy ryż
- makarony pełnoziarniste
- kasze takie jak pęczak, gryczana i jaglana
- komosę ryżową
- otręby
- płatki zbożowe – owsiane, żytnie, pszenne, jęczmienne i gryczane
- nasiona chia i siemię lniane
- orzechy i pestki
- nasiona roślin strączkowych
- warzywa ze skórką, dużą ilością pestek (po obraniu wiele z nich można jeść), odradzane będą jednak np. pomidor czy ogórek ze skórką i pestkami, ale także inne bogate w błonnik warzywa takie jak groszek, chrzan, brukselka, czosnek, jarmuż;
- owoce z pestkami i skórką, np. jabłko ze skórką, truskawki, maliny, czarna porzeczka (chyba że przetrzemy je przez sitko);
- owoce suszone.
Przykładowy jadłospis na diecie ubogoresztkowej
Jak skomponować posiłki, by zawierały jak najmniej błonnika, ale wciąż były pełnowartościowe i smaczne? Pomogą Ci w tym poniższe przepisy na dietę ubogoresztkową opracowane w formie jadłospisu na jeden dzień.
' fill='%23F6F6F6'/%3E%3Cpath d='M16 22L20 18L24 22' stroke='black' stroke-width='1.3' stroke-linecap='round' stroke-linejoin='round'/%3E%3C/svg%3E%0A){kind=small}
Powyższa przykładowa dieta ubogoresztkowa zawiera 9 g błonnika, mieści się więc w zakresie rekomendowanym przez większość autorów. Raz jeszcze warto podkreślić, że taka ilość błonnika jest zbyt niska w dłuższej perspektywie i może prowadzić m.in. do zaparć czy zaburzeń w zakresie mikrobioty jelitowej.
Jedz z nami tak, jak lubisz!
Jeśli potrzebujesz diety, która dopasuje się do Twoich potrzeb – w zdrowiu i w chorobie – postaw na dietę online z Centrum Respo.
Czyli jadłospis dopasowany do stanu zdrowia, preferencji i planu dnia, stały kontakt z dietetykiem, intuicyjną aplikację, plan treningowy dobrany do potrzeb i wiele, wiele więcej. Nie czekaj – zacznij zmianę już dziś!
Pytania i odpowiedzi
Jak przygotowywać warzywa i owoce na diecie ubogoresztkowej?
Warzywa i owoce na diecie ubogoresztkowej warto obierać ze skórki oraz pozbawiać pestek, a następnie gotować, dusić, piec lub miksować na puree, a także musy. Taka obróbka rozbija twarde włókna roślinne, dzięki czemu produkty są lżej trawione. Owoce jagodowe, takie jak maliny czy truskawki, najlepiej przetrzeć przez sitko, żeby usunąć pestki. Z surowych warzyw można zostawić obrane pomidory i ogórki bez skórki oraz miękkie liście sałaty.
Ile posiłków dziennie powinno się jeść na diecie ubogoresztkowej?
Na diecie ubogoresztkowej zaleca się 4-5 niewielkich posiłków dziennie, jedzonych w regularnych odstępach, najlepiej co 3-4 godziny. Mniejsze porcje są łatwiejsze do strawienia, a ponadto mniej obciążają przewód pokarmowy niż duże, ciężkie dania. Warto jeść powoli, dokładnie żuć i unikać przejadania się tuż przed snem.
Jak wracać do diety z normalną ilością błonnika?
Powrót do standardowego sposobu żywienia powinien być stopniowy, a nie z dnia na dzień. Zacznij od dodawania małych porcji gotowanych warzyw, a także miękkich owoców bez skórki, potem włącz drobne kasze i jasne pieczywo z dodatkiem ziaren, a na końcu pełnoziarniste produkty zbożowe, surowe warzywa, nasiona roślin strączkowych i orzechy. Każdy nowy produkt obserwuj przez kilka dni, a jeśli organizm dobrze go toleruje, dodawaj kolejny. Tempo powrotu warto skonsultować z dietetykiem, zwłaszcza jeśli dieta była stosowana z powodów medycznych.
Bibliografia:
- Vanhauwaert, E., Matthys, C., Verdonck, L., & De Preter, V. (2015). Low-residue and low-fiber diets in gastrointestinal disease management. Advances in Nutrition, 6(6), 820-827.
- Woolner, J. T., & Kirby, G. A. (2000). Clinical audit of the effects of low‐fibre diet on irritable bowel syndrome. Journal of Human Nutrition and Dietetics, 13(4), 249-253.
- Kunachowicz H, Przygoda B, Nadolna I, Iwanowa K. Tabele składu i wartości odżywczych, wyd. PZWL, Warszawa 2017.
