Dieta na stres – co jeść, a czego unikać?
Kluczowe wnioski
- Dieta na stres powinna bazować na produktach o działaniu przeciwzapalnym i antyoksydacyjnym. Należy w niej również uwzględnić źródła takich składników jak magnez, witamina C czy witaminy z grupy B, które wpływają na regulację odpowiedzi na stres, w tym na poziom kortyzolu w organizmie.
- Wśród produktów bogatych w wymienione składniki odżywcze możemy wymienić m.in. owoce, warzywa, kakao, orzechy, pełnoziarniste produkty zbożowe czy nasiona roślin strączkowych. W diecie na stres bardzo istotne są również regularne posiłki, co pozwala na stabilizację stężenia glukozy we krwi.

Co znajdziesz w artykule:
Cele diety łagodzącej stres
Warto pamiętać stres jest naturalną częścią życia i odgrywa istotną rolę w naszym funkcjonowaniu, w tym unikaniu zagrożeń. Problem zaczyna się jednak, gdy stresowe sytuacje stają się naszą codziennością, a ostry stres zamienia się w stres przewlekły.
Konsekwencje takiego przewlekłego stresu potrafią być naprawdę poważne, od depresji, przez problemy z sercem,aż po zaburzenia w obrębie przewodu pokarmowego (np. zespół jelita drażliwego).
Co więc robić? Przy przewlekłym stresie warto zadbać o odpowiednią dietę, która może wspomóc nas w walce z samym stresem, a także z jego niektórymi konsekwencjami.
Celem diety antystresowej będzie [1-4]:
- uzupełnianie składników odżywczych, których zapasy wyczerpują się w sytuacji przewlekłego stresu (magnez, cynk);
- zwiększenie potencjału przeciwzapalnego jadłospisu, tak, by wspomóc działanie układu nerwowego i zredukować ryzyko poważniejszych zaburzeń takich jak depresja czy zaburzenia lękowe;
- zwiększenie spożycia składników odżywczych biorących udział w łagodzeniu stresu, m.in. poprzez wpływ na wydzielanie katecholamin czy poziom kortyzolu (magnez, witaminy z grupy B, witamina C);
- zadbanie o stabilny poziom glukozy we krwi;
- włączanie do diety produktów o potencjalnym działaniu antystresowym (m.in. melisa, zielona herbata).
Zasady diety dla zestresowanych
Dieta dla zestresowanych powinna więc [1-4]:
- Bazować na warzywach i owocach, które stanowią bogate źródło związków o działaniu antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym. Dostarczają także witaminy C istotnej z punktu widzenia regulacji poziomu kortyzolu.
- Zawierać duże ilości produktów bogatych w magnez – pełnoziarnistych produktów zbożowych, nasion roślin strączkowych, orzechów, kaszy, pestek czy kakao.
- Zawierać duże ilości produktów bogatych w cynk – orzechów, nasion roślin strączkowych, pełnoziarnistych produktów zbożowych, owoców morza, tofu, mięsa drobiowego, produktów mlecznych.
- Bazować na regularnych, pełnowartościowych posiłkach (co maksymalnie 5 godzin) bogatych w węglowodany złożone, błonnik, białko i tłuszcze nienasycone, tak by zapewnić organizmowi stabilny poziom glukozy we krwi.
- Zawierać produkty o silnym potencjale przeciwzapalnym takie jak przyprawy czy tłuste ryby morskie bogate w kwasy omega-3 (można również wspomóc się suplementacją).
- Zawierać jak najmniejsze ilości produktów o działaniu prozapalnym takich jak słodycze, słone przekąski, produkty instant, słodzone napoje, alkohol, mięso czerwone czy mięso przetworzone.
- Dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych, w tym witamin z grupy B koniecznych dla regulacji uwalniania i metabolizmu kortyzolu.
- W razie potrzeby można dodatkowo wspomóc się produktami roślinnymi wpływającymi na łagodzenie stresu. W tej grupie na uwagę zasługują melisa, czarna herbata oraz zielona herbata.
Kluczowe składniki w diecie antystresowej
W diecie na stres szczególne znaczenie mają składniki przeciwzapalne, regulujące poziom kortyzolu we krwi oraz te, których zapasy szczególnie szybko wyczerpują się w sytuacji przewlekłego stresu.
Chodzi o takie składniki jak [1-5]:
- magnez
- cynk
- kwasy omega-3
- polifenole
- witamina C
- witamina E
- karotenoidy
- witamina B1
- witamina B2
- witamina PP
- witamina B6
- witamina B12
- kwas foliowy
- tauryna
- lit
- fosfatydyloseryna.
Gdzie znajdziesz szczególnie ważne dla diety antystresowej składniki odżywcze? Odpowiedź znajdziesz w poniższej tabeli.
Składniki diety dla zestresowanych i ich wybrane źródła – tabela [1,6,7]:
| Składnik | Źródła |
| Magnez | Nasiona, orzechy, nasiona roślin strączkowych, pełnoziarniste produkty zbożowe, kasza gryczana, płatki owsiane, kakao, zielone warzywa liściaste |
| Cynk | Orzechy, pestki, nasiona roślin strączkowych, pełnoziarniste produkty zbożowe, owoce morza, grzyby, drób, mleko i przetwory mleczne |
| Kwasy omega-3 | Tłuste ryby morskie, np. łosoś, makrela, sardynki, śledź (kwasy omega-3 długołańcuchowe) Nasiona chia, orzechy włoskie, olej rzepakowy, siemię lniane, olej lniany (kwas alfa-linolenowy) |
| Polifenole | Warzywa, owoce, przyprawy, herbata, kawa, orzechy, pełnoziarniste produkty zbożowe |
| Witamina C | Warzywa i owoce, zwłaszcza papryka, natka pietruszki, warzywa kapustne, dzika róża, porzeczka, truskawki, kiwi |
| Witamina E | Orzechy, nasiona, awokado, oleje roślinne, oliwa, tłuste ryby |
| Karotenoidy | Pomarańczowe i zielone warzywa, pomarańczowe owoce, pomidory |
| Witamina B1 | Pełnoziarniste produkty zbożowe, soczewica, orzechy, nasiona, ryby, groszek, kapusta, szpinak, szparagi, wieprzowina |
| Witamina B2 | Mleko i produkty mleczne, jajka, ryby, kasze, banany, pieczarki, awokado, indyk |
| Witamina PP | Drób, mięso ssaków, kasze, ryby, pieczywo pełnoziarniste, ryż brązowy, nasiona roślin strączkowych, owoce suszone, orzechy, ziemniaki |
| Witamina B12 | Mięso, ryby, jajka, mleko i produkty mleczne |
| Kwas foliowy | Zielone warzywa liściaste, kiwi, awokado, jajka, sery, orzechy, pełnoziarniste produkty zbożowe |
| Tauryna | Mięso, ryby, jajka, owoce morza, produkty mleczne |
| Lit | Produkty zbożowe, orzechy, pomidory, ziemniaki, kapusta, ryby, wody mineralne |
| Fosfatydyloseryna | Żółtko jaja, tłuste ryby morskie |
Co więcej, wśród wartościowych elementów jadłospisu w diecie na stres wymienia się także niektóre produkty, w tym [1]:
- fermentowane produkty mleczne takie jak kefir, jogurt naturalny oraz maślanka
- zarodki oraz kiełki brązowego ryżu, jęczmienia i fasoli
- zielona herbata
- czarna herbata
- melisa.
Nawyki, które złagodzą Twój stres
Jak w praktyce wspomóc swój organizm w walce ze stresem. Pamiętaj o tych nawykach:
- Dbaj o odpowiednią ilość snu – najlepiej 7-9 godzin dziennie. Badania wskazują bowiem, że osoby śpiące zbyt krótko dużo łatwiej ulegają stresowi w ciągu dnia [8].
- Pamiętaj o aktywności fizycznej – regularne ćwiczenia pomagają zredukować poziom odczuwanego stresu, niezwykle istotne jest więc podejmowanie ulubionej aktywności jak najczęściej [9]. Tak naprawdę świetnie sprawdzi się tu każda aktywność – od biegania i roweru, przez siłownię aż po sporty zespołowe czy zumbę.
- Dbaj o czas na relaks – czyli co najmniej pół godziny w ciągu dnia poświęcaj na czynności, które sprawiają Ci przyjemność i pomagają się odprężyć – np. kąpiel, serial, książka.
- Jedz regularnie – najlepiej by między posiłkami nie było więcej niż 5 godzin odstępu.
- Włączaj do diety napoje wspomagające walkę ze stresem – melisę, zieloną oraz czarną herbatę. Melisa dobrze sprawdzi się wieczorem, za to herbatę lepiej pić w rano i wcześnie po południu, zawiera bowiem pobudzającą kofeinę.
- Dbaj o pełnowartościowe posiłki – są one bogate w niezbędne witaminy oraz składniki mineralne, unikaj za to żywności wysokoprzetworzonej oraz alkoholu.
- Pamiętaj, by każdy posiłek co najmniej w połowie składał się z warzyw oraz owoców.
- Włączaj do diety produkty wspomagające walkę ze stresem – orzechy (ok. 30 g dziennie), ryby (co najmniej 2 razy w tygodniu) czy nasiona roślin strączkowych (co najmniej 2 razy w tygodniu).
Pamiętaj również, że stres często wiąże się z tzw. jedzeniem emocjonalnym, czyli ochotą na produkty takie jak słodycze, lody czy słone przekąski, które dla wielu osób stanowią odskocznię od odczuwanego stresu.
Jeśli czujesz, że w sytuacjach stresowych zwiększa się Twoja ochota na podjadanie, warto skorzystać z pomocy psychodietetyka.
Jedz tak, jak lubisz z Respo!
Żyjesz w biegu, a stres jest Twoim stałym towarzyszem? Pamiętaj, że odpowiednia dieta to jeden z kluczowych elementów w walce z przewlekłym stresem i jego konsekwencjami.
Dlatego, jeśli chcesz poprawić swoje zdrowie, samopoczucie, a także zrzucić nadmiarowe kilogramy, dieta online z Centrum Respo jest właśnie dla Ciebie. Respo to bowiem jadłospis dopasowany do potrzeb (również do ilości czasu, jaką możesz poświęcić na gotowanie), stałe wsparcie dietetyka, indywidualnie dobrany plan treningowy i nowoczesna, intuicyjna aplikacja.
Pytania i odpowiedzi
Czy dieta śródziemnomorska sprawdza się przy przewlekłym stresie?
Tak, dieta śródziemnomorska jest jednym z najczęściej rekomendowanych modeli żywienia przy przewlekłym stresie. Opiera się na warzywach, owocach, pełnoziarnistych zbożach, strączkach, orzechach, oliwie i tłustych rybach morskich, jednocześnie ograniczając mięso czerwone i żywność wysoko przetworzoną.
Czy kawa i kofeina nasilają stres?
Nadmiar kofeiny może nasilać objawy stresu, ponieważ pobudza układ nerwowy, co bywa odczuwane jako kołatanie serca, niepokój i problemy ze snem. Nie trzeba jednak całkowicie rezygnować z kofeiny. Lepiej sięgać po zieloną i czarną herbatę rano i wcześnie po południu, a wieczorem pić napoje bezkofeinowe, np. melisę. Warto za to ograniczyć energetyki i bardzo mocną kawę po południu.
Jak alkohol wpływa na stres i jakość snu?
Alkohol pogarsza regenerację układu nerwowego oraz jakość snu, dlatego w diecie antystresowej powinien być znacząco ograniczony. Choć krótkoterminowo daje uczucie odprężenia, zaburza fazy snu i obciąża metabolizm witamin z grupy B niezbędnych do regulacji kortyzolu. U osób w przewlekłym stresie regularne picie alkoholu najczęściej pogłębia problem, zamiast go łagodzić.
Bibliografia:
- Stachowicz, M., & Lebiedzińska, A. (2016). The effect of diet components on the level of cortisol. European Food Research and Technology, 242(12), 2001-2009.
- Cuciureanu, M. D., & Vink, R. (2011). Magnesium and stress. Magnesium in the Central Nervous System [Internet].
- Lopresti, A. L. (2020). The effects of psychological and environmental stress on micronutrient concentrations in the body: a review of the evidence. Advances in Nutrition, 11(1), 103-112.
- Li, X., Chen, M., Yao, Z., Zhang, T., & Li, Z. (2022). Dietary inflammatory potential and the incidence of depression and anxiety: a meta-analysis. Journal of Health, Population and Nutrition, 41(1), 24.
- Beglaryan, N., Hakobyan, G., & Nazaretyan, E. (2024). Vitamin C supplementation alleviates hypercortisolemia caused by chronic stress. Stress and Health, 40(3), e3347.
- Szklarska, D., & Rzymski, P. (2019). Is lithium a micronutrient? From biological activity and epidemiological observation to food fortification. Biological trace element research, 189(1), 18-27.
- Kunachowicz H, Przygoda B, Nadolna I, Iwanowa K. Tabele składu i wartości odżywczych, wyd. PZWL, Warszawa 2017
- Kim, H. J., Oh, S. Y., Joo, J. H., Choi, D. W., & Park, E. C. (2019). The relationship between sleep duration and perceived stress: findings from the 2017 Community Health Survey in Korea. International journal of environmental research and public health, 16(17), 3208.
- Yoon, E. S., So, W. Y., & Jang, S. (2023). Association between perceived psychological stress and exercise behaviors: a cross-sectional study using the survey of national physical fitness. Life, 13(10), 2059.
