Anemia w ciąży – przyczyny, objawy i leczenie

Kluczowe wnioski

• Anemia w ciąży to stan, w którym u kobiety ciężarnej dochodzi do spadku poziomu hemoglobiny < 11 g/dl.
• Najczęściej diagnozuje się anemię z niedoboru żelaza, która jest związana ze zwiększonym zapotrzebowaniem na ten składnik podczas ciąży, a także z nieprawidłową dietą czy złym wchłanianiem.
• Poza niedoborem żelaza u kobiet ciężarnych anemię mogą powodować m.in. niedobór kwasu foliowego czy witaminy B12. Nieleczona niedokrwistość w ciąży wiąże się z ryzykiem powikłań dla matki oraz dziecka, dlatego schorzenie to nie powinno być bagatelizowane. 

Przyczyny anemii w ciąży

Do przyczyn anemii w ciąży możemy zaliczyć [1,2]:

• środowisko (m.in. niedoborową dietę, interakcje z lekami),
• czynniki genetyczne,
• choroby przewlekłe,
• infekcje,
• krwotoki.

Anemia ciążowa wiąże się jednak zwykle z niedoborem żelaza (najczęściej), witaminy B12 lub kwasu foliowego.

Skąd biorą się ich niedobory? Tutaj wśród przyczyn możemy wymienić [2-4]:

• źle zbilansowaną dietę, np. restrykcyjne diety roślinne,
• problemy ze wchłanianiem, np. choroby zapalne jelit, celiakię,
• zwiększone zapotrzebowanie na składniki odżywcze w ciąży (zapotrzebowanie na żelazo wzrasta w ciąży o 1-2,5 mg w I trymestrze i aż o 6,5-7,5 mg w III trymestrze, z kolei zapotrzebowanie na foliany jest w ciąży o 50% wyższe niż przed ciążą),
• utratę krwi,
• interakcje z lekami, m.in. metforminą, niektórymi antybiotykami, inhibitorami pompy protonowej,
• genetycznie uwarunkowaną niedokrwistość z niedoboru żelaza.

Objawy anemii w ciąży

Sygnały, które powinny nas zaniepokoić są właściwie identyczne jak w przypadku anemii poza ciążowej i wiążą się z problemami z odpowiednim dostarczaniem tlenu do tkanek organizmu. 

Objawy anemii w ciąży to [2]:

• rozkojarzenie i drażliwość,
• bladość skóry i błon śluzowych,
• kołatanie serca,
• zawroty głowy,
• zimne dłonie i stopy,
• bóle głowy.

W przypadku najczęściej występującej anemii ciążowej z niedoboru żelaza dodatkowo możemy mieć do czynienia z objawami niedoboru tego składnika mineralnego, czyli [2]:

• wypadaniem włosów,
• pieczeniem i wygładzeniem powierzchni języka,
• tworzeniem się bolesnych zmian w kącikach ust,
• bladymi, kruchymi paznokciami z charakterystycznymi rowkami,
• zespołem spaczonego łaknienia (chęcią podjadania niejadalnych produktów takich jak glina, krochmal).

Czym grozi anemia w ciąży?

Trzeba pamiętać, że ciąża to szczególny okres, w którym organizm utrzymuje przy życiu nie tylko matkę, ale także dziecko. To oznacza, że związany z anemią, niedostateczny transport tlenu do komórek dotyczy nie tylko tkanek matki, ale także rozwijającego sie płodu. 

Wśród powikłań anemii dotyczących kobiety ciężarnej możemy wymienić [1,5]:

• większe ryzyko zgonu,
• większą podatność na infekcje,
• krwotoki poporodowe,
• powikłania kardiologiczne,
• zbyt wczesne pęknięcie błon płodowych, co z kolei wiąże się m.in. z ryzykiem poważnych infekcji.

Z kolei w przypadku rozwijającego się dziecka anemia u matki może prowadzić do [1,5]:

• wewnątrzmacicznego zahamowania wzrostu płodu,
• przedwczesnego urodzenia,
• większego ryzyka zgonu okołoporodowego,
• długotrwałych powikłań neurologicznych,
• asfiksji okołoporodowej,
• niskiej masy urodzeniowej.

Diagnostyka anemii w ciąży

Za punkt odcięcia dla poziomu hemoglobiny w trakcie ciąży uznaje się 11 g/dl. To oznacza, że poziom hemoglobiny poniżej tej wartości wiąże się z diagnozą niedokrwistości.

Warto jednak pamiętać, że w takiej sytuacji ważne jest również poznanie przyczyn anemii, tzn. odróżnienie anemii z niedoboru żelaza od anemii z niedoboru witamin (B12 i/lub kwasu foliowego).

Parametry istotne w diagnostyce anemii ciążowej i ich wartości wskazujące na niedobór żelaza podano w poniższej tabeli.

Diagnostyka anemii z niedoboru żelaza – tabela [2]

Parametr	Wartości przy anemii ciążowej z niedoboru żelaza
Hemoglobina	< 11 g/dl
MCV (średnia objętość krwinki czerwonej)	< 82 fl
Ferrytyna	< 30 μg/l
Żelazo w surowicy	< 55 μg/l
Transferyna	> 4 g/l

W przypadku, gdy parametry związane z żelazem są prawidłowe, a stężenie hemoglobiny obniżone, można podejrzewać anemię z niedoboru witaminy B12 i/lub kwasu foliowego, zwłaszcza jeśli MCV jest podwyższone (> 100 fl). 

Co jeść przy anemii w ciąży?

Niezwykle istotna będzie w tej sytuacji tzw. dieta przy anemii, uzależniona od tego, który składnik jest u nas niedoborowy (żelazo? Witamina B12 i foliany, a może wszystkie trzy?). 

• W przypadku anemii z niedoboru żelaza istotne będą produkty bogate w żelazo takie jak:
  • wołowina,
  • cielęcina,
  • łosoś,
  • sardynki,
  • jajka,
  • orzechy,
  • pestki dyni,
  • szpinak,
  • buraki,
  • jarmuż,
  • natka pietruszki,
  • nasiona roślin strączkowych,
  • pełnoziarniste produkty zbożowe;
• w przypadku anemii z niedoboru witaminy B12 w diecie należy zwiększyć spożycie :
  • mięsa,
  • ryb,
  • jajek,
  • mleka,
  • przetworów mlecznych;
• w przypadku anemii z niedoboru kwasu foliowego istotne będą takie produkty jak:
  • zielone warzywa liściaste,
  • kiwi,
  • awokado,
  • jajka,
  • nasiona roślin strączkowych,
  • orzechy,
  • sezam,
  • pełnoziarniste produkty zbożowe.

Leczenie anemii ciążowej

Leczenie anemii w ciąży zawsze powinno odbywać się pod kontrolą lekarza. Nie tylko dlatego, że anemia zagraża zdrowiu i życiu matki oraz dziecka, ale także dlatego, że żelazo jest składnikiem odżywczym, którego nadmiar może mocno zaszkodzić kobietom ciężarnym.

Badania wskazują, że suplementacja żelaza na zapas, tzn. bez stwierdzonej niedokrwistości, zwłaszcza przed 16. tygodniem ciąży może zwiększać ryzyko powikłań takich jak cukrzyca ciążowa czy stan przedrzucawkowy.

Co więc robić?

• Przed 16. tygodniem ciąży suplementy żelaza należy stosować tylko przy stwierdzonej niedokrwistości z jego niedoboru. W takim wypadku dawka zawsze powinna zostać dobrana przez lekarza, zwykle wynosi jednak 60-200 mg na dobę. U kobiet z niskim poziomem ferrytyny, ale bez anemii należy zwracać uwagę na podaż żelaza z dietą [2,3].
• Po 16. tygodniu ciąży można profilaktycznie zastosować małą dawkę (do 30 mg/dobę) u kobiet z prawidłowym poziomem hemoglobiny, ale obniżonym stężeniem ferrytyny (< 60 μg/l). W przypadku stwierdzenia anemii leczenie będzie wiązało się z zastosowaniem wyższych dawek żelaza dobranych przez lekarza, podobnie jak przed 16. tygodniem ciąży [2]. 

Suplementy żelaza należy przyjmować między posiłkami, a suplementacja powinna być kontynuowana przez 3 miesiące od czasu osiągnięcia pożądanego poziomu hemoglobiny i co najmniej 6 tygodni po porodzie.

Oczywiście suplementy nie są jedyną opcją, a w niektórych sytuacjach wymagane jest zastosowanie bardziej radykalnych metod, np. [2]:

• w przypadku, gdy stosowanie suplementacji przez 1-3 miesiące nie przynosi poprawy albo gdy stężenie hemoglobiny wynosi 7-9 g/dl w II i III trymestrze ciąży należy zastosować leczenie dożylne;
• w przypadku, gdy stężenie hemoglobiny wynosi < 7 g/dl należy zastosować transfuzję krwi.

Powyższe informacje dotyczą anemii ciążowej z niedoboru żelaza. Postępowanie w przypadku anemii z niedoboru witamin będzie jednak analogiczne, a stosowaną metodą leczenia będą tu odpowiednio dobrane dawki suplementów w połączeniu z dietą bogatą w witaminę B12 i kwas foliowy.

W ekstremalnych sytuacjach i w sytuacjach, gdy wchłanianie witamin jest zaburzone, konieczne może być podanie pozajelitowe (np. domięśniowe podanie witaminy B12).

Zmień dietę z Respo!

Pamiętaj, że anemia w ciąży to stan, którego nie wolno ignorować, a jej konsekwencje mogą być poważne, zarówno dla matki, jak i dla dziecka.

Dlatego nie zapominaj o regularnych badaniach kontrolnych w ciąży, postępuj zgodnie z zaleceniami lekarza i dbaj o dietę bogatą w żelazo, kwas foliowy oraz witaminę B12. W optymalizacji tej ostatniej może pomóc Ci dietetyk online w Respo. Sprawdź naszą ofertę!

Bibliografia: