Co to jest BMI, czyli wskaźnik masy ciała?

Kluczowe wnioski

• BMI (Body Mass Index), czy też po polsku: wskaźnik masy ciała, to parametr dający informację o tym, czy nasza masa ciała jest proporcjonalna do wzrostu. Wyliczając go możemy dowiedzieć się, czy nasza masa ciała mieści się w zakresie prawidłowym, czy też nie (zbyt wysokie BMI to nadwaga lub otyłość, a zbyt niskie – niedowaga).
• BMI wyliczamy, dzieląc masę ciała (w kilogramach) przez wzrost podniesiony do kwadratu (w metrach).

Krótka historia wskaźnika BMI

Wskaźnik BMI ma swoje korzenie w XIX-wiecznej Belgii. Został opracowany przez belgijskiego statystyka, matematyka i astronoma, Adolphe’a Queteleta (w roku 1832). Jego celem była identyfikacja „normalnego człowieka” na podstawie analizy statystycznej i wykresów.

Wskaźnik BMI zyskał popularność jako narzędzie do podziału klientów pewnej amerykańskiej firmy ubezpieczeniowej na grupy, po tym, jak jej pracownicy zaobserwowali, że osoby z wysoką masą ciała częściej zgłaszały się po wypłatę odszkodowania [1].

Kolejnym krokiem na drodze BMI do uniwersalnego użytku w systemie opieki zdrowotnej było opublikowane w 1972 roku badanie przeprowadzone przez amerykańskiego fizjologa Ancela Keys’a. Keys po raz pierwszy użył wówczas nazwy „wskaźnik masy ciała” i udowodnił, że jest to wygodny i prosty w zastosowaniu sposób na identyfikację pacjentów zagrożonych powikłaniami związanymi z nieprawidłową masą ciała [1].

Reszta jest historią, a BMI, choć czasem krytykowane, wciąż stanowi najpowszechniej stosowany sposób na szybkie rozpoznanie zaburzeń takich jak niedowaga, nadwaga czy otyłość. 

Co mierzy BMI, a czego nie?

Warto pamiętać, że wskaźnik BMI bierze pod uwagę jedynie 2 zmienne:

• masę ciała,
• wzrost.

O ile kwestia wzrostu nie budzi kontrowersji, tak kwestia masy ciała jest dużo bardziej skomplikowana. Dlaczego?

Należy pamiętać, że na masę ciała człowieka składa się wiele zmiennych: od tkanki tłuszczowej, przez tkankę mięśniową, aż po zatrzymaną w organizmie wodę czy masę rozwijającego się dziecka (w przypadku kobiet ciężarnych).

BMI nie uwzględnia takich szczegółów, a to sprawia, że w niektórych grupach wskaźnik ten nie ma zastosowania.

Przykładowo: wyobraź sobie dwóch mężczyzn: obydwaj mają 180 cm wzrostu i ważą po 90 kg. BMI w obydwu przypadkach daje taki sam wynik, czyli 27,8, co oznacza nadwagę.

Problem w tym, że jeden z badanych mężczyzn całe dnie spędza na kanapie, a aż 30% jego masy ciała stanowi tkanka tłuszczowa. Z kolei drugi z panów regularnie trenuje na siłowni i cechuje się wysokim poziomem tkanki mięśniowej, za to niskim tkanki tłuszczowej.

Choć BMI stawia te dwie osoby na równi, to w praktyce u drugiego z panów trudno mówić o nadwadze, nadwyżka masy ciała jest bowiem związana z dużą ilością tkanki mięśniowej.  

👉 Dowiedz się, jak obliczyć BMI.

Kiedy BMI sprawdza się najlepiej?

BMI świetnie nadaje się więc do szybkiej, przesiewowej oceny masy ciała osób dorosłych. Zawsze warto jednak spojrzeć na każdy przypadek głębiej.

Jako że BMI nie mierzy poszczególnych składowych masy ciała, jego zastosowanie będzie mocno ograniczone m.in. u [2]:

• kobiet w ciąży (przed ciążowe BMI jest przydatne przy ustalaniu prawidłowego przyrostu masy ciała w ciąży, ale nie powinno być stosowane do pomiarów w trakcie ciąży),
• sportowców,
• osób z obrzękami, wodobrzuszem,
• dzieci i nastolatków,
• osób starszych.

Co więcej, BMI nie pozwala oszacować rozkładu tkanki tłuszczowej w organizmie (czyli np. czy jest to tłuszcz trzewny), a więc nie pozwala na bardzo dokładne określenie ryzyka zdrowotnego [3]. 

BMI może być również mylące, a to dlatego, że obecnie coraz częściej obserwuje się tzw. sylwetkę typu skinny fat, czy też: metaboliczną otyłość przy prawidłowej masie ciała. Taką, w przypadku której BMI pozostaje prawidłowe, za to udział tkanki tłuszczowej w organizmie jest wysoki. Wówczas ryzyko takich schorzeń jak insulinooporność czy nadciśnienie jest zwiększone [4].

Oblicz BMI z Respo

Jakie BMI jest prawidłowe i czy Twoje mieści się w tym zakresie?

Aby uzyskać odpowiedź, sprawdź kalkulator BMI dedykowany dla osób dorosłych, który stanowi idealny pierwszy krok na drodze do zmiany nawyków. Jego zastosowanie jest bardzo proste, a uzyskane wyniki będą idealną bazą dla dalszych działań w kierunku lepszego zdrowia.

Polecamy także kalkulator BMI dla dzieci bazujący na siatkach centylowych.

Bibliografia: